Wat als de vrijheid waar je naar verlangt, begint bij wat je probeert te vermijden?

Over lichamelijke grenzen, burn-out en de weg van overleven naar voluit leven.

Mijn lichaam heeft me al jarenlang signalen gegeven.

Ik kamp al sinds mijn kindertijd met migraine. Aanvallen die steeds heviger werden, die me soms dagenlang letterlijk plat legden. Momenten waarop niets meer ging. Waarop ik noodgedwongen moest stoppen. Wat zorgde voor heel veel frustratie en gevoelens van onmacht. Ik wilde vooruit, maar mijn lichaam hield mij tegen… oordeelde ik …boos op mijn lichaam….

Maar zodra het weer enigszins ging, ging ik verder. Grenzeloos. Niet gaan stond niet in mijn woordenboek. Doorgaan was tenslotte een van mijn sterkste kanten. Tenminste, zo keek ik daar toen naar.

Ik ben altijd gedreven, ambitieus en zelfstandig geweest. Ik kan veel dragen en geef niet gemakkelijk op. Als er een obstakel op mijn pad komt, vind ik wel een manier om erover, eronder of erdoorheen te gaan. Vroeger leefde ik naar de leuze: Zeg me dat ik iets niet kan, en ik doe het twee keer. Tegen gisteren.

Vandaag kijk ik anders naar die eigenschappen.

Onze grootste kwaliteiten kunnen soms ook de plekken zijn waar onze overlevingsstrategieën zich het best hebben vermomd.

Niet omdat gedrevenheid, zelfstandigheid of doorzettingsvermogen plots slechte eigenschappen zijn geworden. Wel omdat ik ben gaan begrijpen dat een kwaliteit en een overlevingsstrategie er aan de buitenkant soms exact hetzelfde kunnen uitzien.

Je kunt hard werken omdat je ergens ontzettend veel plezier en voldoening uit haalt. Maar je kunt ook hard werken omdat ergens diep vanbinnen de overtuiging leeft dat je pas goed genoeg bent wanneer je presteert. Of dat je pas veilig bent als jij alles draagt.

Je kunt zelfstandig zijn omdat autonomie belangrijk voor je is. Maar 'ik heb niemand nodig' kan evengoed een bijzonder efficiënt pantser zijn geworden. Want als je niemand nodig hebt, hoef je ook niet afhankelijk te zijn. En als je niemand dichtbij laat komen, kan niemand je afwijzen en kun je nooit meer gekwetst worden. Tenminste, dat is wat ik mezelf ergens onderweg had wijsgemaakt.

Dat onderscheid zag ik toen nog niet. Sterker nog: op sommige van die eigenschappen was ik trots. Ik dacht dat het mijn sterktes waren.

Tot mijn lichaam niet meer meeging.

Eind 2021 liep ik vast. Niet voor het eerst, maar deze keer kon ik niet zomaar opnieuw recht staan en verdergaan. De burn-out was het dieptepunt van iets wat zich al jarenlang had opgebouwd.

Achteraf bekeken was het misschien niet mijn lichaam dat mij in de steek liet. Misschien was het wel het eerste deel van mij dat niet langer kon blijven meegaan in een manier van leven die ongelooflijk veel energie kostte.

De eerste barst

Op 1 december 2021 zat ik voor het eerst tegenover een coach. Niet eens helemaal uit eigen beweging. Mijn toenmalige leidinggevende had erop aangedrongen dat ik hulp zou zoeken. Zo kwam ik bij Elke Verboven van People Coach terecht.

Via het enneagram begonnen we te kijken naar mijn persoonlijkheid, mijn overtuigingen en de strategieën die ik doorheen mijn leven had ontwikkeld.

Aanpassen aan verwachtingen. Niet teleurstellen. Uitblinken. Sterk zijn. Autonoom blijven. Geen zwakte tonen. Controle houden. Vooruitdenken. Rekening houden met alles wat er mis zou kunnen gaan.

Ik herkende mezelf in zoveel van die patronen. Neen, ik was dat gewoon ten voeten uit. 

Maar Elke sprak ook over dingen waar ik tot dan nauwelijks bij had stilgestaan of zelfs concepten waar ik nog nooit over had gehoord. Over mijn ziel. Over bewustzijn. Over het verschil tussen wie we in wezen zijn en de persoonlijkheid die we doorheen ons leven ontwikkelen. Woorden die tot dan toe niet echt tot mijn vocabulaire behoorden.

Er ging een wereld voor me open.

Voor het eerst ontstond er een kleine afstand tussen mij en alles wat ik tot dan toe gewoon als 'mij' had beschouwd.

Misschien was ik niet simpelweg zo. Misschien had ik geleerd zo te zijn. Mijn pantserpak om op te dagen in de wereld. Een wereld die voor mij heel onveilig voelde. 

Dat lijkt een klein verschil, maar voor mij begon daar alles. Want zolang je volledig samenvalt met je patronen, zie je ze niet als patronen. Ze voelen als je persoonlijkheid, je karakter, misschien zelfs als je grootste kwaliteiten.

Je reageert, anticipeert, past je aan, beschermt jezelf en probeert grip te houden. Zonder je werkelijk bewust te zijn van wat je gedrag aanstuurt.

Bewustwording knipt de touwtjes niet onmiddellijk door.

Ze maakt ze zichtbaar.

En dat was misschien wel de eerste barst waardoor het licht naar binnen kon.

Weten is nog niet veranderen

Ik zou graag kunnen schrijven dat ik het op dat moment begreep en dat daarna alles veranderde. Zo werkt het natuurlijk niet.

Bewustwording is geen eindpunt. Het is het moment waarop je voor het eerst begint te zien wat je al die tijd onbewust aan het doen was. Daarna begint het echte werk.

Jezelf observeren terwijl je opnieuw in een oud patroon schiet. Voelen wat eronder zit. Begrijpen waar het ooit voor diende. Er soms anders voor kiezen. Terugvallen. Opnieuw proberen.

En vooral: leren kijken naar die delen van jezelf met begrip en compassie, in plaats van met nog meer oordeel.

Want die beschermingsmechanismen waren niet verkeerd. Ze hadden ooit een functie. Ze hadden me geholpen om me staande te houden. Alleen begon ik langzaam te ontdekken hoeveel energie ze me kostten.

In 2023 nam ik na twintig jaar afscheid van mijn carrière in loondienst en begon ik mijn eigen zaak. Ik verlangde naar vrijheid. Naar mijn eigen keuzes maken. Naar werken vanuit wat voor mij écht belangrijk was.

En toch merkte ik dat de druk die ik jarenlang had ervaren, niet zomaar verdween.

Ik had mijn omstandigheden veranderd, maar nam mezelf natuurlijk gewoon mee.

De lat lag nog altijd hoog. De verwachtingen waren er nog steeds. Alleen begon ik te beseffen dat ik ze voor een groot deel zelf creëerde.

Ik had me bevrijd van een externe structuur, maar nog niet van de innerlijke overtuigingen die me gevangen hielden.

In 2024 ging mijn proces een heel stuk dieper. Tijdens psychedelica-geassisteerde traumatherapie werd mijn pantser op een manier opengebroken die ik voordien niet had gekend.

Ik begon te zien dat zoveel van wat ik over mezelf en de wereld geloofde, helemaal niet noodzakelijk waar was. Dat mijn werkelijkheid voor een groot deel gekleurd werd door ervaringen, overtuigingen en beschermingsmechanismen die ik doorheen mijn leven had opgebouwd. En dat het mogelijk was om daar anders naar te kijken.

In 2025 kreeg mijn pad nog meer diepgang, dankzij de teachings en de bijzondere vriendschap van Leo Callaert.

Hij gaf me zoveel waardevolle inzichten en handvatten om steeds bewuster in het leven te staan. Om niet onmiddellijk te reageren vanuit mijn oude patronen, maar stil te staan bij wat er werkelijk in mij gebeurde. Om te voelen, in plaats van weg te duwen. Om mijn hart te openen, in plaats van mezelf te beschermen.

En toen overleed Leo.

Een verlies dat ik niet kon controleren. Niet kon voorkomen. Niet kon oplossen.

Het afgelopen jaar werd daardoor op zoveel manieren een confrontatie met gevoelens die ik een groot deel van mijn leven veilig weggeduwd en diep van binnen ergens opgeborgen had. Goed op slot ;)

Verdriet. Gemis. Kwetsbaarheid. Onzekerheid.

Maar ook liefde. Dankbaarheid. Verbinding. Verwondering.

En het moeilijkste van al, mijn oude coping mechanismen, die werkten niet meer. Het patroon van mijn hart sluiten en alles wegduwen, kon ik niet langer. En dat voelde erg heftig. 

En ergens onderweg begon ik iets fundamenteels te begrijpen.

Wat als vrijheid niet betekent dat niets je nog kan raken?

Lange tijd dacht ik dat vrijheid betekende dat ik uiteindelijk op een punt zou komen waarop niemand mij nog werkelijk kon raken. Dat ik sterk genoeg zou worden. Bewust genoeg. Misschien zelfs helemaal geheeld.

Alsof persoonlijke groei een eindbestemming was.

En ja, zelfs van mijn eigen helingsproces had ik ongemerkt opnieuw iets gemaakt waarin ik kon proberen uit te blinken.

Nog zo'n oude bekende.

Tot ik begon te begrijpen dat ook dat streven me gevangen hield.

Want wat als het helemaal niet de bedoeling is om onraakbaar te worden? Wat als vrijheid niet betekent dat je voldoende controle verwerft om pijn, verlies, afwijzing of onzekerheid buiten de deur te houden?

Want een pantser houdt niet alleen pijn buiten.

Het houdt ook het leven buiten.

Werkelijke verbinding vraagt dat we geraakt kunnen worden. Liefhebben betekent dat we iets te verliezen hebben. Ons werkelijk laten zien betekent dat iemand iets van ons kan vinden.

Je kunt jezelf niet volledig beschermen tegen pijn en tegelijkertijd volledig beschikbaar blijven voor het leven.

Ik dacht dat vrijheid betekende dat niemand mij kon raken. Nu begrijp ik dat vrijheid betekent dat ik niet langer bang hoef te zijn om geraakt te worden.

En wat ben ik dankbaar dat ik heb geleerd mijn hart opnieuw te openen. Niet om alleen het mooie toe te laten, maar om het leven in al zijn facetten te ervaren.

De vreugde én het verdriet. De liefde én het verlies. De schoonheid én de pijn.

Want misschien is dat wel wat werkelijk leven betekent.

De droom

Onlangs had ik een droom die me diep raakte.

Ik zou die dag sterven. Ik zou vermoord worden.

In het begin probeerde ik te ontsnappen. Ik zat in een auto en gaf gas. Weg van het gevaar. Weg van wat onvermijdelijk leek.

Precies zoals ik dat een groot deel van mijn leven had gedaan. Als iets bedreigend voelde, probeerde ik het onder controle te krijgen. Een oplossing te vinden. Ervan weg te bewegen.

Maar op een bepaald moment veranderde de droom.

Ik bevond me op een boot, omringd door mensen. Ik wist nog steeds dat ik zou sterven. Daar was niets aan veranderd.

Maar ik stopte met vluchten. Ik aanvaardde het volledig. 

En plotseling voelde ik een ongelooflijke innerlijke vrede.

Ik voelde de regen op mijn huid. Ik danste. Ik omhelsde mensen. Ik genoot van hun aanwezigheid.

Ik hoefde nergens meer naartoe. Ik hoefde niets meer te bereiken. Ik hoefde niets meer veilig te stellen.

En voor het eerst voelde ik een vrijheid die ik nauwelijks in woorden kan vatten.

Toen ik wakker werd, bleef dat gevoel bij me. En ik vroeg me af: wat had ik in die droom eigenlijk losgelaten?

De angst voor het oordeel van anderen. De angst om mensen te verliezen. De behoefte om mezelf te beschermen. De voortdurende waakzaamheid.

Eigenlijk alles.

En toen kwam de vraag die me misschien nog het meest raakte:

Waarom zou ik moeten wachten tot mijn laatste dag om dat allemaal los te laten?

Want het leven is niet plotseling veilig geworden. Er kan nog altijd van alles gebeuren. Ik kan opnieuw verdriet ervaren. Mensen verliezen. Gekwetst worden.

Maar ik hoef mijn hele bestaan niet langer te organiseren rond het proberen voorkomen daarvan.

Op het moment dat ik ophield te vechten tegen het leven, kon ik het eindelijk volledig ervaren.

De cirkel die zich sloot

Niet lang na die droom kwam ik opnieuw een oud boekje tegen van mijn coaching bij Elke. Een boekje uit december 2021.

Ik bladerde erin en mijn oog viel op een zin die ik toen, helemaal aan het begin van mijn bewustwordingsproces, had opgeschreven.

My calling is people experiencing pure freedom and deep happiness.

Ik bleef ernaar kijken.

Bijna vijf jaar geleden had ik woorden gegeven aan iets waar ik blijkbaar diep vanbinnen naar verlangde.

Pure freedom. Deep happiness.

Maar wat betekenden die woorden toen eigenlijk voor mij?

Misschien dacht ik dat vrijheid iets was wat ik moest bereiken. Dat geluk zou komen wanneer ik mijn leven eindelijk helemaal op orde had. Wanneer ik voldoende had verwerkt, voldoende had geleerd, voldoende had veranderd.

En nu lag dat boekje opnieuw voor me. Na vijf jaar waarin zoveel is gebeurd dat ik in 2021 onmogelijk had kunnen bedenken. Vijf jaar waarin ik niet alleen mijn leven, maar vooral mijn manier van kijken naar het leven fundamenteel heb zien veranderen.

En ineens kregen die woorden een heel andere betekenis.

Vrijheid is voor mij niet langer een leven waarin niets pijn doet. Geluk betekent niet dat ik voortdurend gelukkig moet zijn. En bewustwording is geen weg naar een eindpunt waarop ik eindelijk volledig geheeld ben.

Ik hoef nergens aan te komen. Ik hoef niet voortdurend een betere versie van mezelf te worden. Ik mag zijn wie ik ben, hier en nu, met alles wat daarbij hoort. En ik mag blijven ontdekken, ervaren en groeien. Niet omdat ik nog niet goed genoeg ben, maar omdat ik leef.

Van overleven naar voluit leven

Gisteren, tijdens mijn meditatie, kwamen de afgelopen jaren opnieuw voorbij.

Ik zag de vrouw die eind 2021 niet meer verder kon. Die dacht dat ze vastzat, dat ze het niet meer aankon. Ik zag hoeveel er sindsdien in beweging is gekomen. Hoe iedere periode me op een andere manier met mezelf heeft geconfronteerd.

Hoe ik langzaam heb geleerd om minder te vechten tegen wat zich aandient en steeds meer aanwezig te blijven bij wat er is.

Niet omdat ik nooit meer in oude patronen verval. Niet omdat ik geen angst, verdriet of weerstand meer ervaar. En al helemaal niet omdat ik een eindpunt heb bereikt.

Maar omdat ik steeds vaker kan herkennen wat er in mij gebeurt. Omdat ik mezelf niet langer voortdurend hoef te beschermen tegen alles wat het leven zou kunnen brengen.

Voor het eerst sinds heel lang — misschien zelfs sinds mijn allervroegste levensjaren — staat mijn hart weer wagenwijd open.

En dat is heftig. Maar ook ongelooflijk mooi.

De afgelopen jaren waren op momenten bijzonder moeilijk. En toch zou ik het niet anders willen.

Want als mijn leven vandaag zou eindigen, zou ik oprecht kunnen zeggen dat ik de bereidheid heb gehad om het leven écht te ervaren. Dat ik steeds moedig ben proberen zijn en bewust heb gekozen om angst in de ogen te kijken. En aan de slag te gaan met wat zich aandiende. 

Werkelijk leven vraagt om moed. De moed om af te wijken van verwachtingen. Om onzekerheid toe te laten. Om niet langer weg te kijken van wat pijn doet. Misschien is vrijheid niet dat je eindelijk bent aangekomen waar je wilde zijn. Misschien is vrijheid ontdekken dat je nergens anders hoeft te zijn dan waar je nu bent.

In 2021 schreef ik de woorden pure freedom and deep happiness op. Ik had toen geen idee welke weg ik nog zou afleggen.

En misschien is dat precies wat ik vandaag zo mooi vind. Dat we niet hoeven te weten hoe ons verhaal verdergaat. Dat iets wat vandaag als een einde voelt, achteraf het begin van iets heel anders kan blijken te zijn.

En dat we het leven niet volledig hoeven te begrijpen, controleren of voorspellen om het met een open hart te kunnen beleven.

Er is geen eindpunt. Er is alleen het leven. En de vrijheid om het steeds bewuster te ervaren.