Je kunt het begrijpen. Maar kan je lichaam het ook voelen?

Over het verschil tussen inzicht en belichaming — en waarom mijn persoonlijke zoektocht me uiteindelijk uit mijn hoofd en terug naar mijn lichaam bracht.

Ik heb heel lang gedacht dat bewustwording vooral betekende: begrijpen.

Begrijpen waarom ik reageer zoals ik reageer. Mijn patronen herkennen. Zien welke overtuigingen ik onderweg had opgebouwd. De verschillende lagen van persoonlijkheid en ego-identificatie leren doorzien.

Waarom raakt iets mij? Waarom trek ik me terug? Waarom neem ik bepaalde rollen op? Waar komt een angst of overtuiging vandaan?

Ik vond — en vind — dat werk ontzettend waardevol.

Hoe meer bewustzijn er ontstaat, hoe meer ruimte er komt tussen wat er gebeurt en onze automatische reactie daarop. We evolueren van reageren naar beantwoorden. We zijn minder de speelbal van ons onderbewustzijn en dat brengt je terug in je kracht.

Maar ergens onderweg ontdekte ik iets wat mijn kijk op persoonlijke ontwikkeling behoorlijk heeft veranderd:

Je kunt iets volledig begrijpen en toch merken dat je lichaam nog een ander verhaal vertelt.

Als inzicht alleen niet voldoende is

Je kunt perfect begrijpen waar een bepaald patroon vandaan komt…

en tóch voelen hoe je lichaam zich aanspant wanneer iets je raakt.

Je kunt weten waarom je jezelf beschermt…

en merken dat die bescherming automatisch wordt geactiveerd nog voor je er bewust over hebt kunnen nadenken.

Je kunt rationeel weten dat je vandaag veilig bent…

en toch voelen hoe je hart sneller gaat kloppen, je ademhaling verandert, je buik zich opspant of je hele systeem in waakzaamheid schiet.

Dat fascineerde me. Ik voelde dat net dáár iets te rapen viel.

Want weten is dus niet altijd hetzelfde als ervaren. De belichaming van hetgeen we leren is minstens even belangrijk.

En misschien kunnen we onszelf soms zelfs zó goed leren begrijpen, dat begrijpen opnieuw een veilige plek wordt.

We analyseren. We verklaren. We leggen verbanden. We kunnen haarfijn vertellen waarom we zijn wie we zijn.

Maar ondertussen blijven we in ons hoofd.

Terwijl het lichaam misschien iets heel anders vraagt:

Kun je erbij blijven?


Kun je het voelen?


Kun je aanwezig zijn bij wat zich aandient, zonder het onmiddellijk te moeten verklaren of oplossen?

Kun je het laten zijn zonder het te willen veranderen of te veroordelen?

Van bewustzijn naar lichaamsbewustzijn

In mijn eigen zoektocht kwam ik steeds vaker terecht bij mensen die precies dat stuk belichten.

Het werk van Bessel van der Kolk, bekend van The Body Keeps the Score (traumasporen in het Nederlands) was daarin belangrijk. Zijn werk rond trauma laat zien dat ingrijpende ervaringen niet alleen onderdeel worden van ons verhaal of geheugen, maar ook invloed kunnen hebben op hoe ons brein en lichaam gevaar waarnemen, hoe we onszelf reguleren en hoe veilig we ons in ons eigen lichaam voelen.

Ook Gabor Maté heeft mijn blik verbreed. In zijn werk rond trauma, stress, authenticiteit en gezondheid kijkt hij niet naar lichaam en geest als twee afzonderlijke werelden. Hij nodigt juist uit om te kijken naar de samenhang tussen onze lichamelijke reacties, emoties, ervaringen, relaties en de omgeving waarin we gevormd zijn.

Een andere naam die voor mij niet mag ontbreken in deze zoektocht, is Peter Levine, biophysicus, psycholoog en grondlegger van Somatic Experiencing®.

Levine raakte gefascineerd door een ogenschijnlijk eenvoudige vraag:

Waarom worden dieren in het wild voortdurend blootgesteld aan levensbedreigende situaties, terwijl ze veel minder lijken vast te lopen in langdurige traumareacties zoals wij die bij mensen zien?

Een gazelle die wordt achtervolgd door een roofdier mobiliseert in een fractie van een seconde alles wat nodig is om te overleven.

Vechten.

Vluchten.

Of, wanneer beide onmogelijk zijn: bevriezen.

Maar wanneer het gevaar geweken is, zie je bij dieren vaak nog lichamelijke reacties: trillen, schudden, bewegen. Het lichaam krijgt als het ware de gelegenheid om de gemobiliseerde overlevingsrespons af te maken en vervolgens opnieuw tot rust te komen.

Levine begon te onderzoeken wat er gebeurt wanneer zo'n beschermingsreactie bij mensen niet volledig kan worden doorlopen.

Wanneer vechten niet kon.

Vluchten onmogelijk was.

We ons moesten stilhouden.

Of wanneer een ervaring simpelweg te overweldigend was.

Volgens het model achter Somatic Experiencing® kunnen elementen van die onvoltooide beschermingsreactie blijven doorwerken in het zenuwstelsel. Niet omdat we er bewust voor kiezen. Niet omdat we onvoldoende positief denken. En ook niet omdat we niet begrijpen wat er gebeurd is.

Het lichaam reageert automatisch op wat het als gevaar heeft leren herkennen.

Precies daarom vind ik Levines werk zo interessant.

Het verschuift de vraag van:

“Waarom kan ik dit niet gewoon loslaten?”

naar:

“Wat heeft mijn zenuwstelsel nodig om opnieuw veiligheid te kunnen ervaren?”

Somatic Experiencing® werkt daarom niet alleen top-down, via denken, praten en begrijpen, maar ook bottom-up: via lichamelijke sensaties, beweging, spanning en ontspanning, en het stap voor stap vergroten van het vermogen om bij die ervaringen aanwezig te blijven.

En daarmee komen we opnieuw bij iets wat ik zelf steeds belangrijker ben gaan vinden:

soms is je hoofd al lang verder, terwijl je lichaam nog bescherming probeert te bieden.

Dan hoeft het lichaam niet overtuigd te worden dat het moet loslaten.

Misschien heeft het vooral ruimte nodig om opnieuw te ervaren dat het veilig genoeg is om dat op zijn eigen tempo te doen.

En dichter bij huis vond ik veel herkenning in het werk van Jan Bommerez.

Hij spreekt onder andere over interoceptie: het vermogen om signalen van binnenuit je lichaam waar te nemen.

Niet bedenken wat je voelt.

Maar daadwerkelijk opmerken:

Wat gebeurt er in mijn buik? Mijn borst? Mijn keel? Mijn ademhaling? Waar zit spanning? Waar ontstaat ruimte?

Dat klinkt misschien eenvoudig.

Maar hoeveel van ons hebben eigenlijk geleerd om dat te doen?

We leerden vooral om door te gaan

We zijn vaak ontzettend goed geworden in functioneren.

Opstaan. Werken. Zorgen. Presteren. Glimlachen. Doorgaan.

Een emotie komt op een ongelegen moment?

Even wegduwen.

Verdriet terwijl er gewerkt moet worden?

Later.

Boosheid die niet gepast voelt?

Inslikken.

Iets raakt ons diep?

“Het gaat wel.”

En vaak gaat het inderdaad weer.

Tenminste… aan de buitenkant.

We hebben geleerd hoe we moeten verschijnen in de wereld.

Maar veel minder hoe we aanwezig kunnen blijven bij wat er ín ons gebeurt.

En dat is voor mij misschien wel één van de belangrijkste verschuivingen van de afgelopen jaren geweest.

Niet nog meer leren over mezelf.

Maar mezelf ook leren voelen.

Van begrijpen naar belichamen

Daarom ben ik naast bewustzijnswerk steeds meer verschillende vormen van lichaams- en ervaringsgericht werk gaan ontdekken.

Werk waarbij niet voortdurend gesproken, verklaard of geanalyseerd hoeft te worden.

Maar waarbij het lichaam mee aan tafel mag.

Waar aandacht is voor ademhaling, sensaties, beweging, spanning, ontspanning, grenzen, veiligheid en aanwezigheid.

En ook energetisch werk heeft daarin voor mij een plaats gekregen.

Niet als vervanging van therapie, medische zorg of ander lichaamsgericht werk.

En ook niet omdat ik geloof dat we voortdurend iets moeten “fixen”.

Integendeel.

Wat me juist raakt, is het tegenovergestelde:

een ruimte waarin even niets gefixt hoeft te worden.

Wat als niets van jou weg hoeft?

Misschien is dat wat me zo raakt in de Soul Awakenings die Rita van Ananda Healings bij 121 Health House begeleidt.

Je komt de ruimte binnen en hoeft er niets hoog te houden.

Je hoeft niet vrolijk te zijn.

Niet sterk.

Niet spiritueel.

Niet ontspannen.

Je hoeft zelfs niet te weten wat er aan de hand is.

Verdriet mag er zijn.

Weerstand mag er zijn.

Onrust mag er zijn.

Stilte mag er zijn.

Een lach mag er zijn.

En als er helemaal niets gebeurt, is ook dát oké.

Je hoeft niets te presteren.

Je mag liggen.

Voelen.

Ademen.

Ontvangen.

En misschien is juist die ervaring — ergens kunnen zijn zonder dat een deel van jezelf weg hoeft — iets waar we veel te weinig ruimte voor maken.

Ook de aanwezigheid van anderen doet daarin iets bijzonders.

Niet omdat iemand jouw proces moet oplossen, maar omdat je ervaart dat je niet de enige bent.

Iedereen ligt daar met zijn eigen verhaal, zijn eigen lichaam, zijn eigen binnenwereld.

En toch wordt die ruimte samen gedragen.

Misschien hoeven we niet altijd verder te zoeken

Ik geloof nog steeds enorm in bewustwording.

In patronen leren herkennen.

In begrijpen waar iets vandaan komt.

In verantwoordelijkheid nemen voor wat we met onze geschiedenis doen.

Maar ik geloof niet meer dat alle antwoorden uitsluitend in ons denken te vinden zijn.

Soms weet je hoofd het antwoord allang.

En is het misschien je lichaam dat nog wat tijd, aandacht en veiligheid nodig heeft om mee te kunnen volgen.

Misschien gaat persoonlijke ontwikkeling daarom niet alleen over steeds méér begrijpen.

Maar ook over leren zakken.

Van denken naar voelen. Van analyseren naar ervaren. Van controleren naar toelaten. Van weten naar belichamen.

En misschien begint luisteren naar jezelf soms met iets heel eenvoudigs:

even niets hoeven veranderen aan wat er nu is.

Soul Awakening bij 121 Health House

Op 12 september begeleidt Rita van Ananda Healings opnieuw een Soul Awakening bij 121 Health House in Wichelen.

Een moment om uit het dagelijkse doen te stappen, te vertragen en ruimte te geven aan wat zich aandient.

Niet om iets te forceren.

Niet omdat er iets mis met je is.

Maar om even te mogen ontvangen.

12 september — Soul Awakening

Rita van Ananda Healings

121 Health House | Wichelen

Deze blog is mede geïnspireerd door het werk van Bessel van der Kolk (The Body Keeps the Score), Gabor Maté (The Myth of Normal en When the Body Says No) , Peter Levine, biophysicus, psycholoog en grondlegger van Somatic Experiencing® en Jan Bommerez en zijn werk rond trauma, lichaamsbewustzijn en interoceptie.